Logo

FMM.nl is vanaf nu F-Facts.nl

  • Achtergrond
  • 10 oktober 2017
  • Julius Kersten

Circulair inkopen: drijfveren en doelstellingen in de Kraljic-matrix

Wilt u bezig gaan met circulair inkopen? In de Circulaire Inkoopmatrix in dit artikel komen alle aspecten aan bod die belangrijk zijn voor het toepassen van circulair inkopen. Het bijbehorende stappenplan maakt het mogelijk om op een efficiënte manier te beoordelen of circulariteit een goed alternatief is voor een bepaald product, rekening houdend met de markt condities.
Beeld Circulair inkopen: drijfveren en doelstellingen in de Kraljic-matrix

Het huidige economische systeem resulteert in afval en eliminatie van waarde doordat het een lineair systeem is gericht op kortetermijndoelen. Een oplossing hiervoor is de circulaire economie, die zich via gesloten kringen richt op een hogere efficiëntie en hergebruik van afval, grondstoffen en energie. Supply Value beschouwt circulariteit als een innovatieve manier van inkopen. Eerdere onderzoeken van Supply Value laten onder andere zien wat de knelpunten en succesfactoren van circulair inkopen zijn en op welke manier draagvlak voor circulair inkopen gecreëerd kan worden. Echter, is er nog weinig bekend over de invloed van de markt op het toepassen van circulaire inkoopstrategieën. In de huidige literatuur is veel te vinden over de circulaire economie enerzijds en de invloed van de markt op inkoop strategieën anderzijds. De link tussen marktcondities en circulaire inkoop strategieën is echter nog niet onderzocht, en daarom heeft Supply Value uitgebreid onderzoek gedaan naar deze link. In het onderzoek stond de volgende onderzoeksvraag centraal:

“Wat is het effect van de markt condities van een bedrijf op de toepasbaarheid van circulaire inkopen?”

Kraljic-model

In het onderzoek is het model van Kraljic als uitgangspunt genomen, aangevuld met theorie over circulair inkopen. In het onderzoek van Kraljic wordt er onderscheid gemaakt tussen de verschillende markt kwadranten gebaseerd op 2 factoren: de impact van de ingekochte producten op de winst en het toeleveringsrisico van deze producten. Uiteindelijk kunnen producten in 4 verschillende marktkwadranten ingedeeld worden: strategische producten, hefboom producten, knelpunt producten en routine producten. De markt condities uit de hoofdvraag komen tot uiting door deze 4 kwadranten, waarin het effect van de marktcondities op de toepasbaarheid van circulair inkopen kan worden onderzocht. Het eerdere onderzoek van Supply Value, 'Knelpunten en Succesfactoren', is geraadpleegd en met dit onderzoek zijn er 4 aspecten vastgesteld die het mogelijk maken de toepasbaarheid van circulair inkopen te evalueren. Dit zijn: de drijfveer om circulariteit toe te passen, de strategische doelstellingen van de strategie, de moeilijkheden bij het toepassen van circulair inkopen en de benodigdheden bij het toepassen van circulaire inkoop. Hieruit is een model ontstaan dat gebruikt kan worden om de markt situatie van een bedrijf vast te stellen en de toepasbaarheid van circulair inkopen gestructureerd te bespreken.

Praktijk

Door een kwalitatief onderzoek zijn er negen semigestructureerde interviews uitgevoerd bij bedrijven die actief zijn in de circulaire economie om de theorie in de praktijk te testen. Dit heeft geresulteerd in veertien verschillende casussen, aangezien een aantal van de bedrijven de circulaire strategie toepassen bij producten met verschillende markt condities. Deze casussen zijn daarna verdeeld over de Kraljic-matrix. Door vervolgens de verschillende aspecten van circulair inkopen te onderzoeken binnen deze kwadranten, is het effect van de marktcondities op de toepasbaarheid van circulair inkopen vastgesteld per kwadrant. In de resultaten sectie zijn de interviews geanalyseerd door een data count analyse, observaties en vergijking met de literatuur.

Uiteindelijk heeft dit tot een model geleid, geïllustreerd in de figuur hieronder. Door dit model is het voor bedrijven inzichtelijk waar ze op moeten letten bij het toepassen van circulair inkopen in de specifieke markt situatie van hun producten.

Het eerste dat opvalt in het model is dat de 4 aspecten van circulair inkopen niet individueel beschreven staan in het knelpunt kwadrant. Volgens het onderzoek is de strategie om circulair in te kopen namelijk niet interessant voor producten die zich bevinden in het knelpunt kwadrant. Deze producten hebben relatief weinig impact op de winstgevendheid van het bedrijf en het toeleveringsrisico is hoog. Circulariteit maakt het netwerk en de levering complexer waardoor het toeleveringsrisico alleen maar hoger wordt. Ook vervallen de financiële - en een deel van de strategische voordelen door de lage financiële impact van de producten. Circulariteit vraagt daarentegen wel veel investeringen en daarom is circulair inkopen in dit kwadrant niet interessant.

Drijfveren en doelstellingen van circulair inkopen

In de overige 3 kwadranten wordt de sociale drijfveer regelmatig genoemd als reden om circulair inkopen toe te passen. Deze drijfveer, die puur gericht is op een betere wereld voor toekomstige generaties, is niet afhankelijk van de marktcondities en heeft weinig impact op activiteiten van het bedrijf. De financiële- en strategische drijfveer zijn vooral genoemd in kwadranten waarin de producten een hoge impact hebben op de winstgevendheid van een bedrijf, dus in het hefboom- en strategisch kwadrant. Dit is te verklaren doordat de financiële voordelen als gevolg van circulariteit vooral in de corebusiness te behalen zijn, waar de producten een hoge strategische en financiële waarde hebben. Denk hierbij aan kostbesparingen door netwerk efficiëntie, hergebruik van materialen en vermindering van afvalstromen.

Als doelstelling wordt door de bedrijven in het routine kwadrant alleen aangehaald dat het toepassen van de strategie hun imago verbetert. Deze wordt in de andere 2 kwadranten ook herkend, echter voegen ze hier nog aan toe dat de strategie resulteert in innoverende inzichten voor hun corebusiness. Bedrijven in het strategische kwadrant halen ook nog aan dat het de relaties met partners en leveranciers verbetert. Dit is geen doelstelling in het hefboomkwadrant, de strategie hier is namelijk gefocust op het uitbuiten van de machtspositie en niet in het opbouwen van duurzame relaties. In het strategische kwadrant zijn duurzame relaties wel van toegevoegde waarde omdat ze met meer risico’s moeten omgaan en leveranciers relatief schaars zijn.

Moeilijkheden voor circulair inkopen

Als moeilijkheden in de kwadranten waarin de producten een hoge impact hebben op de winst van het bedrijf, dus in het hefboom – en strategisch kwadrant, worden het ontbreken van ervaring in het circulaire gebied en het gebrek aan resources genoemd. Innovatie, en daardoor ook circulariteit, kan tegenslagen opleveren en daarom zijn er resources nodig om eventuele tegenslagen op te vangen. Zeker omdat het in deze 2 kwadranten gaat om corebusiness producten, en deze dus een hoge impact hebben op de winstgevendheid van het bedrijf.

Verder kan het circulair inkopen van hefboom producten ook nog resulteren in een verhoogde netwerk complexiteit en dat is te verklaren doordat de bedrijven in dit kwadrant niet bezig zijn met duurzame samenwerking. De bedrijven die circulaire strategische producten inkopen ondervonden dit niet, maar zijn van mening dat de hoeveelheid tijd om de strategie succesvol toe te passen voor problemen zorgt. In dit kwadrant moeten de risico’s verkleind worden en een duurzame samenwerking opgezet worden en hier kan veel tijd over heen gaan.

De routineproducten hebben als enige moeilijkheid voor het toepassen van circulair inkopen dat er weerstand door de organisatie is. De strategie heeft voor deze producten geen directe financiële of strategische voordelen waardoor conservatieve werknemers er vaak niet achter staan.

Benodigdheden voor circulair inkopen

Als benodigdheden voor circulair inkopen bij de hefboom - en strategische producten worden de gereedheid van de markt en de drang om te innoveren genoemd. De gereedheid van de markt, en dus de ervaring van leveranciers, kan helpen met het beperken van de negatieve gevolgen die gepaard gaan met innovatie. De drang om te innoveren is gewenst zodat de bedrijven überhaupt open staan voor de nieuwe activiteiten waar relatief veel energie in moet worden gestoken. Voor het circulair inkopen van de strategische producten komt ook nog een duurzame samenwerking aan bod, om de leveringsrisico’s te beperken en het al relatief complexe netwerk zo goed mogelijk te onderhouden. Als laatste wordt transparantie hier ook nog genoemd en dit hangt samen met de duurzame samenwerking.

Voor de routine producten wordt de toegankelijkheid van de markt genoemd als benodigdheid voor het toepassen van circulair inkopen. Dit is te verklaren doordat het faciliterende producten zijn waar bedrijven geen circulaire voordelen uit kunnen halen zoals bij de andere kwadranten. Leveranciers van routine producten moeten dus al ervaring hebben met circulariteit waardoor het toegankelijk wordt om deze circulair te kopen. Ook intern draagvlak is nodig voor een succesvolle circulaire strategie in het routine kwadrant. Omdat er relatief weinig voordelen te behalen zijn in dit kwadrant moet de organisatie intrinsiek gemotiveerd zijn om deel te nemen aan de circulaire economie.

Relevantie

Wanneer bedrijven producten circulair willen inkopen is het zinvol om het ontwikkelde model te raadplegen. Hierdoor kan er gestructureerd gekeken worden of de aspecten in de situatie van het bedrijf overeen komen met de aspecten die uit het onderzoek naar voren zijn gekomen. Onderstaand stappenplan zorgt ervoor dat er gemakkelijk een goed beeld van de situatie geschetst kan worden en er beter beslissingen gemaakt kunnen worden over het toepassen van circulair inkopen.

  1. Bepaal in welk kwadrant de in te kopen producten zich bevinden.
  2. Bekijk of de drijfveer en strategische doelstellingen van het bedrijf om circulair inkopen toe te passen overeenkomen met de drijfveer en doelstellingen van het gevonden kwadrant en beslis of de verwachtingen haalbaar zijn.
  3. Bekijk of het bedrijf in staat is om de verwachte moeilijkheden af te handelen.
  4. Bekijk of het bedrijf over de geadviseerde benodigdheden beschikt.

Op deze manier komen alle aspecten die belangrijk zijn voor het toepassen van circulair inkopen aan bod en dit kan leiden tot inzichten voor het succesvol toepassen van de strategie. Het stappenplan maakt het mogelijk om op een efficiënte manier te beoordelen of circulariteit een goed alternatief is voor een bepaald product, rekening houdend met de markt condities. Wanneer een bedrijf aan de 4 aspecten voldoet kan de circulaire strategie toegepast worden voor dat specifieke product.

Actief worden in de circulaire economie

Het model is ook te raadplegen als bedrijven actief willen worden in de circulaire economie en niet weten waar te beginnen. Om dit te bepalen zijn de belangrijkste aspecten om te evalueren de drijfveer en de doelstellingen van het bedrijf om circulair inkopen toe te passen.

  • Wanneer de drijfveer voornamelijk strategisch of financieel is, wordt geadviseerd te focussen op de corebusiness producten omdat hier de grootste financiële en strategische voordelen te behalen zijn. Echter zijn hier relatief veel investeringen nodig en daarom is het belangrijk dat leveranciers al ervaring hebben met circulariteit en dat er genoeg resources aanwezig zijn om tegenslagen op te vangen. De corebusiness omvat hefboom – en strategische producten, en het toepassen van circulariteit zal daarom impact hebben op de kernactiviteiten van het bedrijf. Wanneer bedrijven hefboom producten circulair inkopen, zal het vaak de levering risico’s (netwerk complexiteit en schaarste leveranciers) vergroten en daarom is het aannemelijk dat deze producten uiteindelijk zullen transformeren tot strategische producten waarbij duurzame samenwerking hoog in het vaandel staat. Wanneer bedrijven dit willen voorkomen moeten de circulaire producten bij verschillende partijen ingekocht worden. Om dit te kunnen verwezenlijken zal de markt relatief ervaren moeten zijn in circulariteit bij dit product.
  • Wanneer de drijfveer sociaal is of de doelstelling gericht is op het verbeteren van het bedrijfsimago, wordt geadviseerd om te focussen op faciliterende producten in het routine kwadrant. Investeringen hierin zijn beduidend minder, en de producten maken geen onderdeel uit van de kernactiviteiten waardoor er minder risico gelopen wordt dan bij de situatie in de alinea hierboven. Omdat hier minder financiële of strategische voordelen te behalen zijn, moet het inkopen van deze circulaire faciliterende producten toegankelijk zijn. Wanneer de circulaire activiteiten goed bevallen, kan er gekeken worden naar hefboom producten met een grotere financiële en strategische waarde en nog relatief weinig levering risico. Uiteindelijk is het aannemelijk dat dit resulteert in verbeterde samenwerking en daarom het strategisch kwadrant. Wanneer bedrijven dit willen voorkomen moet er, zoals beschreven in de alinea hierboven, gezorgd worden dat de producten bij verschillende partijen ingekocht wordt. Ook moet er uitgekeken worden dat er vanuit het routine kwadrant niet naar het knelpunt kwadrant gegaan wordt. Om dit te waarborgen moeten de financiële - en strategische impact van circulariteit altijd vergroot worden voordat de levering risico’s vergroot worden.

Over Supply Value
Supply Value is hét adviesbureau op het gebied van inkoop, supply chain en informatiemanagement. Supply Value helpt leiders slimmer samen te werken met hun ketenpartners, waardoor zij duurzaam waarde creëren tegen lagere kosten en minder risico. Wij geloven dat resultaten die voor een individu onhaalbaar zijn, overtroffen worden als je samen werkt. Ieder vanuit zijn eigen kracht, met focus op de doelstelling en minimale transactiekosten. Voor meer informatie zie www.supplyvalue.nl.

Producttips