Logo
  • Opinie
  • 27 maart 2017

Circulair denken: Materiaal doet er toe!

Stelt u zich eens voor; u zit op de bank en plotseling gaat uw smartphone stuk. Dat is irritant… maar ook een goed excuus om weer eens een nieuwe te kopen. De camera’s in de laatste modellen zijn toch wel echt verbeterd in het laatste jaar. Maar wat blijkt wanneer u in de winkel aankomt? Alle smartphones zijn uitverkocht. En voor altijd, want het laatste tantalum - een zeldzaam metaal essentieel voor de productie van smartphones - is opgebruikt. U zult nooit meer een nieuwe smartphone kunnen kopen.

Natuurlijk is het bovenstaande voorbeeld een beetje gekunsteld, maar volgen Thomas Rau en Sabine Oberhuber, de schrijvers van Material Matters, is de zorg dat we op een dag geen smartphones meer kunnen produceren wel reëel. De manier waarop wij nadenken over de productie en consumptie van goederen is namelijk lineair: bedrijven vormen grondstoffen om tot producten voor consumenten die ze vervolgens consumeren. Wat er aan het einde van het proces overblijft is afval. Afval dat we meestal verbranden. Na het hele proces zijn de grondstoffen waarmee het hele proces begon dus voor altijd verloren. Veel grondstoffen zijn echter schaars. Het bovenstaande proces kan dus niet in zijn huidige vorm eeuwig in stand blijven. Op een dag zijn de grondstoffen op en het proces komt noodzakelijkerwijs tot stilstand. Maar wat is het alternatief?

Geen verlichting, maar de dienst om altijd voor voldoende licht te zorgen

Beter recyclen is volgens Rau en Oberhuber niet voldoende; het hele proces moet anders. In het bijzonder moeten de producenten, en niet de consumenten, verantwoordelijk worden voor het materiaal dat in hun producten verwerkt zit. Dat begint met een overstap van het verkopen van een product naar het verkopen van een dienst. In het kader van FM, geen verlichting verkopen, maar de dienst om altijd voor voldoende licht te zorgen. Het tweede grote idee is het toekennen van rechten aan grondstoffen; grondstoffen zouden zelf bestaansrecht moeten krijgen en dus nooit vernietigd mogen worden.

Material Matters zet aan het denken. Rau en Oberhuber argumenteren overtuigend dat onze huidige manier van produceren en consumeren werkelijk onhoudbaar is. Ze bieden daarnaast een visie op hoe het anders zou kunnen. Wellicht wat utopisch, want er blijven natuurlijk bij mij wel vragen open. Zo zal er volgens de tweede wet van de thermodynamica altijd verlies van grondstoffen zijn tijdens het productieproces. Ook blijft het onduidelijk op welke theoretische basis grondstoffen rechten zouden kunnen hebben aangezien grondstoffen deze rechten niet zelf kunnen opeisen (dierenrechten zijn in deze zin al problematisch). Wie gaat deze rechten waarborgen?

Het is natuurlijk geen tekort van Rau en Oberhofer dat zij niet alle vragen die hun boek bij mij oproept kunnen beantwoorden. Material Matters is niet bedoeld als een handleiding waarin alle antwoorden te vinden zijn, maar als een oproep om het probleem recht in de ogen te kijken en een poging om te laten zien hoe het anders kan. En bij Rau en Oberhofer blijft het niet slechts bij woorden. Zij tonen dagelijks in de praktijk aan hoe het anders zou kunnen. Mensen om in de gaten te houden dus.

Titel: Material Matters
Redactie: Thomas Rau en Sabine Oberhuber
Uitgeverij: Bertram + de Leeuw Uitgevers
ISBN:  9789461562258

Producttips