Logo

Eerste gerenoveerde Paris-proof kantoor van Nederland staat in Alkmaar

  • Duurzame huisvesting
  • Duurzaamheid & energiemanagement
ABN AMRO realiseerde bij de verduurzaming van een bestaand kantoor in Alkmaar niet alleen het eerste ‘Paris-proof’ kantoor, maar ook een kantoor dat bijna energieneutraal is. Rob Vermeij, Category Manager bij de afdeling Facility Management, Strategie en Ontwikkeling van ABN AMRO, legt uit hoe hij daarbij voorsorteerde op uiteenlopende duurzaamheidseisen.
Beeld Eerste gerenoveerde Paris-proof kantoor van Nederland staat in Alkmaar

Rob Vermeij is als Category Manager verantwoordelijk voor de afdeling Gebouw en Techniek, waaronder verschillende productgroepen en thema’s vallen.”Het gaat er dan om om te kijken in hoeverre je thema’s als verduurzaming, circulariteit, innovatie en Internet of Things kunt borgen.” Het aanpakken van het ABN AMRO kantoor in Alkmaar was een onderdeel van The Green Quest, een samenwerking van de FD Media Groep met GDF Suez Energie Nederland, Cofely en SITA. The Green Quest is een zoektocht naar oplossingen om groener en duurzamer te ondernemen. Daarbij wil The Green Quest ondernemend Nederland laten zien dat, mits het goed gebeurt, duurzaam ondernemen ook economisch zeer aantrekkelijk kan zijn. The Green Quest zet daarvoor The Green Team in, experts die hun sporen hebben verdiend binnen het duurzaam ondernemerschap. Bedrijven kunnen een beroep doen op The Green Quest.

Vermeij: “Wij hebben in 2014 The Green Quest benaderd met twee vragen: we wilden een van onze bankkantoren, kantoor Alkmaar, energieneutraal krijgen en we wilden het bestaande hoofdkantoor van ABN AMRO aan de Gustav Mahlerlaan op de Amsterdamse Zuidas opwaarderen tot de hoge BREEAM Excellent-certificering.” De aanvraag leidde na een bezoek van The Green Team eind 2014 tot zes adviezen per vraag om deze twee doelen te realiseren. Daarnaast gaf The Green Team nog vijf adviezen voor een integrale blik op duurzaamheid. ABN AMRO wilde dat beide projecten showcases zouden worden voor verduurzaming van bestaande bouw. Ook wilde ABN AMRO de opgedane kennis beschikbaar stellen aan klanten.

Bijna energieneutraal kantoor

De keuze om een energieneutraal kantoor in Alkmaar te realiseren viel op Alkmaar, omdat het gerenoveerd moest worden. “Het was dus een natuurlijk moment om te verbouwen. Het dateert uit 1956 en is in 2000 voor het laatst gerenoveerd.” De verduurzaming van het kantoor in Alkmaar maakt deel uit van de Roadmap binnen ABN AMRO om alle circa 200 panden – goed voor 500-600.000 vierkante meter en 20.000 medewerkers – in 2023 naar Energielabel A te brengen. “Daarbij gaan we verder dan de wettelijke verplichting die voor 2023 het Energielabel C verplicht stelt. Die keuze hangt samen met de grootte van de portefeuille: het is veel efficiënter om zo’n grote portefeuille in één keer aan te pakken in plaats van in twee of meerdere etappes. Alkmaar is dus niet het eerste kantoor dat we op A-label brengen, wel het eerste kantoor dat we energieneutraal wilden realiseren. Het idee was ook om van Alkmaar te leren en de ‘lessons learned’ elders toe te passen. En om daarom in Alkmaar iets meer te experimenteren en de onvermijdelijke extra kosten die dat met zich meebrengt ook te accepteren.”  

In Alkmaar gaat het om een pand van circa 5.000 vierkante meter, een gemiddeld kantoor uit de gebouwenportefeuille met 150-200 medewerkers. Ter vergelijking, het hoofdkantoor aan de Zuidas is ongeveer 120.000 vierkante meter. “Het kantoor in Alkmaar beschikte dankzij de renovatie van 2000 wel over een paar duurzaamheidsmaatregelen zoals dubbel glas en een koelplafond. Het had Energielabel D. Zoals bekend zegt het Energielabel  over de energieprestatie van de installaties versus de buitenschil van het gebouw. We wilden de verduurzaming van het gebouw echter breder aanpakken. Daarom hebben we kantoor Alkmaar ook BREEAM gecertificeerd voor bestaande gebouwen. Daarbij onderscheidt BREEAM ook nog verschillende categorieën. Bij nieuwbouw gaat het alleen om de Asset, het gebouw, omdat er nog geen gebruikers zijn. Bij bestaande bouw heb je BREEAM Asset, waarvan het Energielabel A een onderdeel is, BREEAM Beheer en BREEAM Gebruik. In Alkmaar hebben we alledrie op Excellent-niveau behaald.”

Naast het behalen van Energielabel A en BREEAM Excellent in drie categorieën, stelde ABN AMRO nog een derde doel: het gebouw moest ‘Paris-proof’ worden, wat betekent dat een gebouw maximaal 50 kWh per vierkante meter kantooroppervlakte per jaar mag gebruiken. “Dat gaat dus nog verder dan het Energielabel A, waar dat gebruik rond de 150 kWh per vierkante meter kantooroppervlakte per jaar zit.” Het doel was eigenlijk nog anders, zegt Vermeij: “We wilden een energieneutraal kantoor en zouden vervolgens wel zien op welk Energielabel dat zou uitkomen. Met het bijna energieneutraal kantoor dat we hebben gerealiseerd is dat Energielabel A+++ geworden, het een na hoogst haalbare. Bovendien was het daarmee meteen ook Paris-proof.”

Voordat ABN AMRO startte met het kantoor in Alkmaar werd er eerst samen met de The Green Quest adviseurs een quickscan en haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd. Om te kijken of er op het moment van renovatie nog meer mogelijk was op het gebied van verduurzaming werden vervolgens nog een aantal adviseurs geconsulteerd.

Innovatieve producten

Het resultaat was dat er besloten werd om een aantal innovatieve producten toe te passen. Zoals de Phase Change Material plafonds. “Die panelen worden ’s nachts koud gemaakt – ‘opgeladen’ – door de koude nachtventilatievan de buitenlucht. Daarbij wordt de zoutoplossing in de panelen gekristalliseerd zodat ze voldoende capaciteit hebben om de hele dag de warmte te onttrekken aan de ruimte, zodat de ruimte koel wordt. Dat betekent dat luchtbehandelingskasten vooral ’s nachts werken – tegen een lager stroomtarief. En dat je geen koelmachines meer nodig hebt, omdat je de koude buitenlucht gebruikt.”

Vermeij merkte dat de toepassing van zo’n innovatief product in de praktijk wel voor nieuwe uitdagingen zorgde: “Allereerst bleek dat de toenmalige plafondconstructie niet stevig genoeg was om de PCM plafonds erop te leggen. Ook het inregelen op bestaande systemen en het koppelen was nog nog een uitdaging.” Vervolgens kwam er nog iets bij: “Bepaalde traditionele installatiebedrijven durfden de risico’s niet aan met zulke nieuwe producten, omdat we bepaalde garanties vragen. Vandaar dat we ditmaal geen aannemers daarvoor hebben ingeschakeld, maar het rechtstreeks aan start-ups hebben gegund.”  En niet iedereen bleek tevreden. “Het PCM plafond zorgt voor een gelijkmatige temperatuur, maar maakt individueel regelen een stuk lastiger. Mensen kunnen niet meer een knopje aan- en uitzetten, dus krijg je ook te maken met houding en gedrag.”

In Alkmaar is ook het gas weggehaald. “In onze Roadmap hebben we bepaald dat elk kantoor dat wordt verduurzaamd meteen ook van het gas wordt gehaald. En dat ze all electric worden, dus zonder fossiele brandstoffen. ” Ook in een ander opzicht past Alkmaar in de Roadmap: “Daarin werd bepaald dat we onze kantoren willen voorbereiden op energieneutraliteit.” Bijzonder in Alkmaar is tenslotte ook de dakbedekking. NOx veroorzaakt smog en zure regen, irriteert de luchtwegen en versterkt het broeikaseffect. ABN AMRO koos voor Noxite dakbedekking met een luchtzuiverende werking. Regen en zon zetten schadelijke NOx om in schone lucht. Elke vierkante meter draagt bij aan schone lucht voor twaalf personen. “We wilden er zelfs nog een windmolentje opzetten, maar dat mocht niet van de welstandscommissie.”

Fors gedaald energieverbruik

Inmiddels is het verduurzaamd pand in Alkmaar al twee jaar in gebruik. Het blijkt dat het energieverbruik in het kantoor in Alkmaar fors is gedaald. “Daarom gebruiken we zaken als PCM plafonds nu ook voor andere panden – zoals bijvoorbeeld de Koningskade in Den Haag – die we gaan verduurzamen. Met dien verstande dat niet elk gebouw geschikt is voor de innovaties die we in Alkmaar hebben toegepast.” Vermeij ziet naast de daling ook een verschuiving in gebruik. “Door het gasloos maken, neemt bijvoorbeeld het elektriciteitsgebruik toe vanwege het gebruiken van warmtepompen. Op andere gebieden daalt het elektriciteitsgebruik overigens: zo hebben we nu de policy van ‘laptops tenzij’, in plaats van de energievretende werkstations. En zijn de lokale printers vervangen door een centrale multifunctionele printer.”

Maar hoe sorteer je bij de renovatie van een kantoor gericht voor op duurzaamheidseisen? Vermeij: “Allereerst door verschillende businesscases en onderzoeken naast elkaar te leggen. En door vervolgens te kijken naar de totale businesscase, dus niet alleen financieel maar ook op het gebied van energiereductie. En door te kijken naar prognoses. Daarom zijn we al snel begonnen met het uitlezen van energiemeters op afstand zodat je profielen voor en na de ingreep goed inzichtelijk kreeg. Ook hebben we in het kantoor een systeem opgehangen van Ipsum dat slimme sensoren uitleest en op basis van algoritmen bepaalde installaties kan herkennen.” Hij noemt een voorbeeld: “Neem de vloerverwarming in de hellingbaan van de parkeergarage. Als de thermostaat kapot is, heb je in de zomer niet snel door dat die aan blijft staan. Het systeem detecteert echter extreme energieverbruiken en herkent door de algoritmen om welk gebouwonderdeel het gaat.” Vermeij paste het eerst toe op een representatief kwart van het kantoor, inventariseerde de lessons learned en kon daarna het zonder meer systemen aan te brengen toepassen voor het hele kantoor.

Vermeij sorteerde ook voor op duurzaamheidseisen door in 2014 een theoretische quick scan te laten maken van alle 200 gebouwen, waarbij werd gekeken wat de status was van de energielabels. “Vervolgens hebben we op basis van kengetallen bepaald wat nodig was om ze naar Energielabel A te brengen. En dat vormde de basis voor een stappenplan.” Daarbij keek Vermeij ook kritisch naar de kantoren die op de nominatie stonden om te worden afgestoten. “We zijn dus begonnen met het verduurzamen van de panden waarvan we zeker wisten dat we ze zouden behouden.”

Lessons learned

Vermeij noemt als een van de belangrijkste lessons learned dat je best ver kunt komen met de verduurzaming van panden. Een andere lesson learned is het belang van een goed haalbare businesscase. “Je moet de panden dus vanuit je meerjarenonderhoudsplan (MOP) zo programmeren dat er veel natuurlijke momenten samenvallen. Het voordeel van mijn rol is dat ik me ook bezighoud met het beheer en onderhoud van gebouwen. Dus heb ik ook inzicht in wanneer installaties vervangen worden.” En ook daar kan worden voorgesorteerd. “Neem het voorbeeld van een tien jaar oude CV-ketel en radiatoren die vervangen moeten worden. Je kunt dan alvast Lage Temperatuur radiatoren plaatsen, zodat wanneer de CV-ketel moet worden vervangen je gemakkelijk de warmtepompen en warmte-koudeopslag naar binnen kunt schuiven. Hetzelfde geldt voor panden waar we een koelprobleem hebben. Daar is het beleid nu: PCM plafonds tenzij.” De moraal, aldus Vermeij: anticipeer met je huidige investeringen op 2050 wanneer panden verplicht energieneutraal moeten zijn.

Het kantoor in Alkmaar is niet helemaal energieneutraal. “Die bijna komt omdat we te weinig ruimte hebben op het dak om nog meer eigen energie op te wekken. Wel zijn we klimaatneutraal, dus de gebouwgebonden installaties wekken wel voldoende energie op. We wekken echter nog niet genoeg energie op voor de gebruiksgebonden energie zoals laptops en printers.” Portefeuillebreed is een complicerende factor dat niet alle panden eigendom zijn van ABN AMRO. In vierkante meters is ABN AMRO eigenaar van 70 procent, uitgedrukt in panden gaat het om 45 procent eigendom.“Bij panden die we huren moeten we  met de  eigenaar in overleg om samen een verduurzamingsplan op te stellen. Hier hebben we goede ervaringen mee.”

Vermeij merkt in de praktijk dat bepaalde innovatieve productontwikkelingen vooruitlopen op reguliere ontwikkeling van wetgeving, maar ook van de kennis van veel adviseurs. “Die denken vaak nog erg traditioneel. Een lesson learned is om optimaal gebruik te maken van subsidies. Vermeij: “Daarbij onderscheidt je eigenlijk twee soorten, de Energie Investerings Aftrek (EIA) en de Milieu Inveterings Aftrek (MIA). Bij de MIA moet je ondermeer aantonen dat je bij BREEAM een forse stap maakt. Bij de EIA daarentegen gaat het per systeem. Bij het ontwerp houden we al rekening met de mogelijkheden van subsidie wat bijdraagt aan een goede businesscase.” Vermeij vindt het belangrijk dat je bij je businesscase voor vijftien jaar anticyclisch omgaat met de energieprijzen. “Je houdt jezelf voor de gek als je uitgaat van een te laag tarief.” 

Aan het eind van het interview komt Vermeij nog met een hartekreet: “Ons energiestel zit verkeerd in elkaar. Het is namelijk een degressief belastingstelsel. Je betaalt in de eerste schaal het meeste en hoe meer je gebruikt hoe minder energiebelasting je betaalt. Dus pak je bij aftoppen door verduurzamen alleen het goedkope deel mee. In mijn ogen moet het omgekeerd, want dan prikkel je bedrijven. Dus progressief: een laag tarief voor basisverbruik en een hoger naarmate je meer verbruikt. Het probleem is dat die energiebelasting een goede inkomstenbron voor de overheid is en bovendien wordt gebruikt voor de EIA- en MIA-subisidies.”

Maatregelen op een rij

Met verschillende duurzame technieken werd het kantoor van ABN AMRO Alkmaar compleet energieneutraal gemaakt. Uniek in Alkmaar en omgeving. Binnen zeven jaar verwacht ABN AMRO deze aanpassingen helemaal terug te verdienen. Dankzij deze maatregelen is het kantoor van ABN AMRO Alkmaar tevens Paris-proof.

Luchtzuiverende dakbedekking
NOx veroorzaakt smog en zure regen, irriteert de luchtwegen en versterkt het broeikaseffect. ABN AMRO koos voor Noxite dakbedekking met een luchtzuiverende werking. Regen en zon zetten schadelijke NOx om in schone lucht. Elke vierkante meter draagt bij aan schone lucht voor twaalf personen.

Altijd 21 graden
Door PCM’s (Phase Change Materials) te gebruiken, kan de temperatuur in het pand constant op 21 graden worden gehouden. De materialen onttrekken warmte uit de omgeving en geven kou af. Of omgekeerd – afhankelijk van de temperatuur in de omgeving.

Tapijt met meerdere levens
De vloerbedekking bestaat uit oude visnetten en gerecycled tapijt. Door afval slim her te gebruiken, draagt ABN AMRO volgens de principes van cradle to cradle bij aan de circulaire economie.

Verlichting alleen als het nodig is
Binnen het pand worden geen lichtschakelaars meer gebruikt. Op basis van (gebrek aan) daglicht en bewegingen gaat het licht aan en na verloop van tijd vanzelf weer uit. Lampen blijven hierdoor niet onnodig lang branden.

Bouwafval gescheiden
Door het bouwafval bij de bron te scheiden, kan dit makkelijk worden gesorteerd en verwerkt. Dit levert een effectiever scheidingsproces op én een hoger rendement herbruikbaar materiaal. Daarnaast is de afvalverwerking veel goedkoper.

Elektrische warmtepomp vervangt gasketel
Door de gasketel te vervangen door een elektrische warmtepomp, verwarmt ABN AMRO niet meer door verbranding. Noodzakelijke elektriciteit wordt lokaal opgewekt. Er is hierdoor geen CO2-uitstoot.

Op basis van zonne-energie
Het gebouw is voorzien van ruim 500 zonnepanelen, die genoeg energie leveren voor 38 huishoudens. Ze zijn zo geplaatst dat ze geen wind vangen, waardoor er geen zware dakconstructie nodig is. Dat maakt de energieopbrengst per vierkante meter dakoppervlak hoger dan bij een klassieke opstelling. De opbrengst per vierkante meter zonnepaneel is wel iets lager.

Tijdens het event 'Best practices in verduurzaming: zo maakt u gebouwen toekomstbestendig' laat Rob Vermeij zien hoe je bij de renovatie van een kantoor gericht kunt voorsorteren op duurzaamheidseisen.